Geluidsbelasting: over een emmer die steeds sneller volloopt…

De geluidbelasting rond Schiphol wordt, volgens Europese afspraken, berekend in decibellen en Lden. Decibellen (dB(A)) staan voor het niveau van het geluid. Lden (Level day-evening-night) of geluidbelasting staat voor het gemiddelde aantal decibellen (geluidsniveau) over de periode van een jaar. De berekende gemiddelde geluidbelastingmaat op een bepaald punt over een jaar is een ingewikkelde, afgesproken optelsom

  1. van het geluid dat een bepaald type toestel maakt bij start of landing, op een bepaalde hoogte met een bepaalde snelheid,
  2. van het aantal toestellen gedurende een jaar en
  3. van het moment op de dag waarop het toestel vliegt: de etmaal weegfactor.

In de nachtperiode wordt een aantal decibel bij het berekende geluidsniveau opgeteld (Lnight, 23-7 uur) omdat ervan uitgegaan wordt dat een vliegtuigpassage in de nacht, vroege ochtend of avond als hinderlijker wordt ervaren dan overdag. Al die punten samen met gelijke, gemiddelde geluidsbelasting over een jaar vormen een geluidbelastinggrens rond Schiphol.

Berekenen versus meten

Het geluid van vliegtuigen rond Schiphol wordt berekend. Deze methode wordt gehanteerd bij de handhaving. Fabrieksgegevens van nieuwe toestellen worden in de computer gestopt en vervolgens wordt berekend hoeveel geluid het toestel produceert op elke willekeurige plek tijdens het opstijgen of landen. Er worden vraagtekens gezet bij deze berekeningen. Hoe betrouwbaar zijn de fabrieksgegevens buiten de fabriek en als een toestel een aantal jaar heeft gevlogen?

Daarnaast kan vliegtuiglawaai ook gemeten worden. Ooit was er het meetsysteem Luistervink dat als betrouwbaar gold. In 2010 werd het meetsysteem Nomos door de luchthaven Schiphol ingevoerd, een systeem dat veel minder betrouwbaar is. De actuele gegevens van Nomos - veertig meetpunten - zijn hier terug te vinden: Overigens wordt met deze meetgegevens niets gedaan.

Decibellen en aantallen

Het geluidniveau wordt uitgedrukt in decibellen (dB(A)) met een schaal die logaritmisch verloopt. Een voorbeeld: wanneer je geluid van 60 dB(A) verdubbelt levert dat niet 120 dB(A) op maar 63 dB(A). Een volgende verdubbeling levert 66 dB(A) op. Let wel: het geluid is bij 66 dB(A) vier maal zo hard als bij 60 dB(A). En 69 dB(A) is acht maal zo hard als 60 dB(A). Elke stap van 3 dB(A) erbij betekent een verdubbeling van het geluidsniveau. Elke 3 dB(A) eraf een halvering. Uitgezet in een grafiek lijken het kleine stapjes, maar de gevolgen zijn groot.

Lden is heel veel lawaai

De geluidbelasting van Schiphol wordt, zoals gezegd, berekend in Lden (Level day-evening-night). Lden staat voor een gemiddelde geluidbelasting over een periode van een jaar. Omdat de geluidbelasting over zo’n lange periode wordt uitgesmeerd kan er heel veel ‘geluid’ in een jaar voordat een gemiddelde ‘geluidbelastinggrens’ wordt bereikt.

Dat is goed te zien in een grafiek dat het geluidniveau uitzet tegen het aantal vliegtuigbewegingen op een bepaald punt. Uitgezet in een grafiek is stijging van een gemiddeld geluidsniveau van 60 naar 63 dB(A) een kleine stap met grote betekenis. De stap betekent een verdubbeling van het aantal vluchten van circa 60.000 naar circa 120.000. De stap betekent een verdubbeling van het gemiddelde geluidsniveau. Tenslotte betekent deze weergave in Lden permanent – een heel jaar lang dag en nacht – een geluidsniveau van 63 dB(A).

Het aantal vliegtuigbewegingen afgezet tegen het gemiddelde geluidsniveau over een jaar

Grafiek van een denkbeeldig punt in de omgeving van de luchthaven om de relatie tussen decibellen en aantal vliegtuigbewegingen te illustreren. Stel op een bepaald punt leveren 60.000 vliegtuigbewegingen een Lden op van 60 dB(A), een verdubbeling van het aantal vliegtuigbewegingen naar 120.000 levert een verdubbeling van de Lden naar 63dB(A). Grafisch weergegeven lijkt dat een kleine stap.

Avond- en nachtcompensatie

Het begrip Lden (Level day-evening-night) verdient nog wel enige aanvulling. Voor de bepaling van Lden wordt het etmaal in drie perioden verdeeld: Dagperiode 7-19 uur, Avondperiode 19-23 uur en Nachtperiode 23-7 uur.

Bij de avond- en de nachtwaarde wordt een ‘straffactor’ van respectievelijk 5 en 10 dB(A) opgeteld. De reden hiervan is dat een bepaald geluidniveau in de avond en de nacht door het verminderen van geluiden uit de omgeving als hinderlijker wordt ervaren dan het geluid van overdag. Een andere reden is dat het voor eventuele slaapverstoring gedurende de nacht van belang is 's nachts strengere eisen te stellen. Dus in de avond en nacht zal het gemiddelde geluidsniveau lager liggen dan overdag.

Gemiddelde geluidsbelasting versus pieken

Wat zegt het gebruik van de definitie ‘gemiddeld’ geluidsniveau (Lden) over een jaar over de ervaren hinder? Het is niet aannemelijk dat er plekken zijn rond Schiphol waar op elk moment gedurende het jaar de geluidbelasting bijvoorbeeld 58dB(A) is. Er zullen momenten zijn dat het veel stiller is. Daar staat tegenover dat er ook momenten zijn waarop er veel meer lawaai is. Wat leidt tot de wat cryptische conclusie: Hoe meer momenten van stilte, des te meer momenten van hinder.

De geluidbelastinggrens zegt iets over de permanente geluidbelasting maar zegt niets over de duur van ervaren hinder voor omwonenden van Schiphol.

Deze definitie van geluidbelastinggrens botst met wat we gewoonlijk onder grens verstaan. Wat zouden we ervan denken als het bordje 130 km/u op de snelweg zou betekenen dat je gemiddeld 130 mag rijden? Dus de helft van de tijd 260 per uur als je ook maar de helft van de tijd 65 per uur rijdt.

De merkwaardige gevolgen gemiddelde geluidbelasting

Anderhalve minuut één vliegtuig dat 90 dB(A) produceert staat gelijk aan een heel uur lang vliegtuigen die 75 dB(A) produceren. De vraag is of dat ook door omwonenden van Schiphol zo wordt ervaren.

Hinder

Een saillant voorbeeld van toenemende hinder voor omwonenden terwijl zo op het oog de geluidbelastinggrenzen worden gehandhaafd. Volgens de prognoses uit 2013 groeit het aantal vliegbewegingen over de Aalsmeerbaan tussen de scenario’s 425.000 en 510.000 vliegbewegingen per jaar voor heel Schiphol met 34.000 vliegtuigbewegingen per jaar. Dat zijn er bijna honderd per dag. En dat impliceert per dag ruim drie uur lang extra lawaai van overvliegende toestellen. Wordt de frequentie verhoogd op een bepaald punt, ook al worden de toestellen wat stiller, dan zal de dagelijkse hinder in tijd gemeten toenemen. Een gegeven dat niet is terug te vinden in de geluidsbelastingtabellen. We spreken hier over een daggemiddelde. Ook hier betekent dat als op de ene dag die honderd extra vliegtuigbewegingen niet gehaald worden dat op een andere dag kan worden ingehaald.

Stillere vliegtuigen, meer vliegbewegingen

Dan is er nog het beleid dat wanneer vliegtuigen stiller worden de ‘geluidsruimte’ wordt opgevuld door meer vluchten om tot hetzelfde Lden-niveau te komen. Voor na 2020 is een 50/50-regeling afgesproken. De helft van de geluidsruimte door het stiller worden van vliegtuigen mag omgezet worden in meer vluchten, de andere helft is om de geluidbelastinggrenzen te verlagen. Stillere vliegtuigen, een zegen voor omwonenden? Dat is maar hoe je het bekijkt. Stillere vliegtuigen leidt volgens de afspraak tot meer starts en landingen. Het geluidsniveau mag dan misschien iets afnemen waarbij de vraag is of dat ook echtte horen is, de hinderduur zal toenemen.

Hinder 2

Om te bepalen bij welke geluidbelasting mensen ernstige hinder ondervinden of in hun slaap gestoord worden – zogenoemde dosis-effectrelaties - zijn enquêtes gehouden onder omwonenden van Schiphol: Hinderbelevingsonderzoeken. Op basis van deze onderzoeken - zijn grenswaarden vastgesteld. De grenswaarde is de maximale jaarlijkse gemiddelde geluidsbelasting die op een bepaald punt mag optreden. De grenswaarde mag niet overschreden worden. Schiphol kent twee grenswaarden: de 48dB(A)-grens en de 58 dB(A)-grens.

Wat zeggen deze geluidsgrenzen?

Binnen de Lden-grens van 48dB(A) voelt circa 15 tot 40 procent van de bewoners zich ernstig gehinderd of slaapgestoord. Binnen de Lden-grens van 58 dB(A) voelt meer dan 40 procent van de bewoners zich ernstig gehinderd of slaapgestoord. Buiten de Lden-grens van 48 dB(A) kan de geluidsgrens oplopen tot maximaal 48dB(A) en kan dus ook het aantal gehinderden plaatselijk oplopen tot 15 procent ernstig gehinderden of slaapgestoorden.

Deze manier van grensbepaling kan tot gekke situaties leiden. Stel de ene kant van de straat ligt op de 48dB(A)-grens overkant van de straat binnen deze grens. Dan kan het gemiddelde jaarlijkse geluidsbelasting aan de overkant van de straat oplopen tot 58dB(A).

Spookgehinderden

De ontwikkeling van hinder en slaapverstoring (percentage omwonenden dat ernstig gehinderd is) is berekend op basis van het referentiewoningbestand van 2005. Dus zonder rekening te houden met nieuwe woningen na 2005 binnen de betreffende geluidsbelastinggrenzen. Indien wel rekening wordt gehouden met de toename van het aantal inwoners door nieuwbouw na 2005, liggen de cijfers voor hinder en slaapverstoring in 2014 ongeveer 11 procent hoger. Deze extra toename komt dus niet door meer vliegen, maar door meer woningbouw. Na 2014 is de woningbouw doorgegaan en is het aannemelijk dat het percentage ernstig gehinderden en slaapgestoorden – spookgehinderden - meer dan 11 procent boven de grenswaarde van respectievelijk 15 en 40 procent ligt. Het overgrote deel van deze nieuwe woningen is gesitueerd buiten de 58 dB(A)-grens (Bron: Compendium voor de leefomgeving 7 september 2016).

Wat geluid doet…

Dick Botteldooren – professor Akoestiek UGent zegt: Het lichaam reageert op geluidspieken (zoals overkomende vliegtuigen), dan gaat de hartslag en de bloeddruk omhoog. Als dat te dikwijls gebeurt is een tekort aan rustperiodes en wordt de bloeddruk altijd hoger. Bij continue geluid treedt een zekere adaptatie op. Dan hoor je het geluid niet meer continue. Dat betekent niet dat het geen effecten op het lichaam heeft, want iets dat je niet wil vraagt toch een cognitieve inspanning. Dus je gaat iets van je reserves uitputten door dat continue geluid, dus het vermoeit je.

Wat geluid doet…(2)

Mensen kunnen volgens de Gezondheidsraad en het Rijks Instituut voor Volksgezondheid en Milieu ziek worden van herrie en daar zelfs aan overlijden. Geluidhinder veroorzaak slaapgebrek en stress en kan op lange termijn leiden tot hartklachten, verhoogde bloeddruk en depressies. Enkele honderden Nederlanders overlijden eraan. ,,Als je lang wordt gehinderd door geluid, dagen of jaren achter elkaar, gaat je bloeddruk omhoog. Dat kan leiden tot hartziekten en een hartinfarct. Het is wetenschappelijk bewezen dat er mensen dood gaan door lawaai’’, zegt Fred Woudenberg, geluidexpert bij de Gezondheidsraad, in De Kennis van NU. Hij pleit voor strengere wettelijke geluidsnormen.

Wat geluid doet …(3)

Over twintig jaar is herrie het grootste milieuprobleem. (Nieuwsuur 12-01-2017)

Record aantal klachten

Een record aantal van 8450 mensen dienden een recordaantal van 82.092 geluidsklachten over Schiphol in. Afwijkingen van de dagelijkse routes van vliegtuigen vooral als gevolg van de sluiting van de Kaagbaan met tien weken hebben daar fors aan bijgedragen. Dat blijkt uit het jaarverslag 2017 van het Bewoners Aanspreekpunt Schiphol (BAS). Dit klachtenloket bestaat sinds 2007 maar niet eerder werden zoveel klachten ingediend over geluidhinder. (Bron: Noordhollands Dagblad 10-03-2018)

Meer hinder in de nacht dan afgesproken

In het Aldersakkoord (2012) is afgesproken dat er maximaal 29.000 nachtvluchten op Schiphol mogen zijn. Al gauw werden dat er 34.000. Toen werd er gestreefd naar 32.000. In 2015 bleken het er toch weer 32.300 te zijn. In 2016 waren dat 32.000 en in 2017 32.300 vliegbewegingen.

Zakenjets, privévliegtuigen en helikopters tellen niet mee

In het Aldersakkoord is afgesproken dat op Schiphol tot 2020 maximaal 500.000 vliegtuigen mogen starten en landen. Maar in het geval van Schiphol is 500.000 straks in werkelijkheid 514.000. Dat komt omdat zakenjets, privévliegtuigen - zoals de grote Boeing 767b van de Rolling Stones - en helikopters niet meegeteld worden. Terwijl elk vliegtuig toch geluid produceert, of het meegeteld wordt of niet.

Verboden te klagen

Gemeenten bouwen door binnen de geluidsbelastinggrenzen. Schiphol wil dat van kopers wordt geëist dat ze een contract ondertekenen dat ze bij de gemeente niet mogen klagen over geluidshinder. Het aantal klagers moet hoe dan ook beperkt blijven om verdere groei niet in de weg te staan. Het is niet duidelijk hoeveel gemeenten het loket zullen sluiten voor klagers met een nieuwbouwwoning.

Zelf in actie komen?

Heeft u aanvullingen, opmerkingen of nieuwe feiten? Laat het ons weten!

Help ons nieuwe onderzoeken uit te zetten.

Lees meer

 Heeft u meer goede bronnen? Laat het ons weten!